Przeczytaj również: Ślub konkordatowy: Lista dokumentów i procedur krok po kroku
Bierzmowanie przed ślubem kościelnym nie jest bezwzględnym wymogiem, ale silną rekomendacją Kościoła.
- Brak bierzmowania nie unieważnia sakramentu małżeństwa w Kościele katolickim.
- Prawo kanoniczne (kan. 1065 § 1) mówi o tym, że wierni "powinni" przyjąć bierzmowanie przed ślubem, jeśli jest to możliwe bez poważnej niedogodności.
- W przypadku braku bierzmowania, najczęstszym rozwiązaniem jest przystąpienie do niego w ramach przyspieszonego kursu dla dorosłych.
- W wyjątkowych sytuacjach (np. choroba, podeszły wiek) proboszcz może zezwolić na ślub bez bierzmowania, czasem wymagana jest dyspensa biskupa.
- Zdecydowana większość proboszczów wymaga świadectwa bierzmowania podczas spisywania protokołu przedślubnego i zachęca do jego uzupełnienia.
Bezpośrednio odpowiadając na pytanie, czy bierzmowanie jest niezbędne do ślubu kościelnego: nie, nie jest to bezwzględny wymóg formalny, który unieważniałby zawarcie sakramentu małżeństwa. Kościół traktuje bierzmowanie jako ważny etap w życiu duchowym chrześcijanina, ale jego brak nie stanowi przeszkody kanonicznej do przyjęcia sakramentu małżeństwa. Oznacza to, że jeśli narzeczeni zdecydują się na ślub bez przyjęcia tego sakramentu, ich małżeństwo będzie ważne w oczach Kościoła. Różnica tkwi w słowach: "powinni" przyjąć bierzmowanie, a nie "muszą" lub "trzeba".
Kodeks Prawa Kanonicznego, w kanonie 1065 § 1, stanowi, że "Wierni, którzy nie przyjęli jeszcze sakramentu bierzmowania, powinni go przyjąć przed zawarciem małżeństwa, jeśli jest to możliwe bez poważnej niedogodności". Słowo "powinni" jest tutaj kluczowe. Nie jest to nakaz, lecz silne zalecenie i wyraz troski duszpasterskiej Kościoła. Chodzi o to, by narzeczeni podchodzili do sakramentu małżeństwa jako osoby dojrzałe w swojej wierze, świadome darów Ducha Świętego, które przygotowują ich do życia w małżeństwie i rodzinie. Jest to zatem wymóg o charakterze pastoralnym, a nie prawnym, który mógłby podważyć ważność związku.
Kościół katolicki tak mocno zachęca do przyjęcia sakramentu bierzmowania przed zawarciem małżeństwa, ponieważ postrzega go jako kluczowy element dojrzałości chrześcijańskiej. Bierzmowanie umacnia łaskę chrztu świętego, daje Ducha Świętego z jego darami, aby uzdolnić wiernych do bardziej świadomego i aktywnego życia chrześcijańskiego. W kontekście małżeństwa, które jest sakramentem powołującym do życia w jedności i miłości na wzór Chrystusa i Kościoła, przyjęcie pełni darów Ducha Świętego może stanowić cenne wsparcie. Pomaga ono w budowaniu wspólnoty małżeńskiej opartej na wierze, w wychowywaniu dzieci w duchu chrześcijańskim oraz w stawianiu czoła wyzwaniom życia z Bożą pomocą. Jest to więc szansa na świadome i głębokie przeżywanie powołania małżeńskiego.
Co zatem zrobić, gdy brakuje sakramentu bierzmowania? Proces postępowania jest zazwyczaj prosty i rozpoczyna się od rozmowy z Waszym proboszczem. Pierwszym krokiem jest zgłoszenie się do kancelarii parafialnej w celu umówienia spotkania z duszpasterzem odpowiedzialnym za przygotowanie do ślubu. Podczas tej rozmowy należy otwarcie przedstawić sytuację brak przyjętego sakramentu bierzmowania. Proboszcz wyjaśni dalsze kroki, które najczęściej polegają na:
- Zapisaniu Was na przyspieszony kurs przygotowawczy do bierzmowania dla dorosłych.
- Ustaleniu terminu, w którym odbędzie się samo bierzmowanie (często jest ono udzielane podczas specjalnych uroczystości diecezjalnych lub parafialnych).
- Zebraniu niezbędnych dokumentów, w tym świadectwa bierzmowania, które będzie potrzebne do protokołu ślubnego.
Warto pamiętać, że większość parafii jest przygotowana na takie sytuacje i oferuje wsparcie, abyście mogli jak najlepiej przygotować się do obu sakramentów.
Przygotowanie do bierzmowania dla dorosłych w Polsce zazwyczaj odbywa się w formie tzw. kursów przyspieszonych. Ich długość może być różna w zależności od diecezji i parafii, ale zazwyczaj trwają one od kilku tygodni do kilku miesięcy. Kursy te obejmują zazwyczaj cykl spotkań katechetycznych, które mają na celu przypomnienie i pogłębienie podstawowych prawd wiary, omówienie sakramentów, a także przygotowanie do świadomego życia chrześcijańskiego. Często obejmują one również wspólną modlitwę i udział w nabożeństwach. Po ukończeniu kursu narzeczeni przystępują do sakramentu bierzmowania, który może być udzielany indywidualnie, w małych grupach lub podczas większych uroczystości, często z udziałem biskupa lub wyznaczonego przez niego kapłana.
Jeśli chodzi o znalezienie kursów przygotowawczych do bierzmowania, najlepszym źródłem informacji są kurie diecezjalne oraz parafie. Wiele diecezji posiada specjalne wydziały duszpasterskie, które koordynują organizację kursów dla dorosłych i publikują harmonogramy na swoich stronach internetowych. Warto również zapytać w swojej parafii często tam, gdzie odbywają się przygotowania do ślubu, proboszczowie lub wikariusze wiedzą o najbliższych terminach kursów bierzmowania dla dorosłych lub sami organizują takie spotkania. Czasem wyznaczone są konkretne parafie w diecezji, które specjalizują się w prowadzeniu takich kursów.
Podsumowując kwestię ważności, należy jednoznacznie potwierdzić: ślub kościelny zawarty bez bierzmowania jest ważny. Prawo kanoniczne jasno rozróżnia między tym, co "powinno się" zrobić dla pełniejszego przygotowania duchowego, a tym, co "trzeba" zrobić, aby sakrament był ważny. Bierzmowanie należy do tej pierwszej kategorii. Nie jest to przeszkoda zrywająca, która uniemożliwiałaby zawarcie małżeństwa. Jest to raczej element dopełniający duchowe przygotowanie narzeczonych do małżeństwa.
Zawarcie małżeństwa bez przyjęcia sakramentu bierzmowania nie niesie ze sobą żadnych negatywnych konsekwencji prawnych w Kościele. Sakrament małżeństwa jest ważnie udzielony, a para jest pełnoprawnym małżeństwem sakramentalnym. Z duchowego punktu widzenia, Kościół nadal zachęca do przyjęcia bierzmowania, aby pogłębić swoją relację z Bogiem i pełniej korzystać z darów Ducha Świętego, które mogą wspierać życie małżeńskie i rodzinne. Jest to więc szansa na rozwój duchowy, który nigdy nie jest spóźniony.
Istnieją również sytuacje, w których proboszcz może zezwolić na ślub bez wcześniejszego przyjęcia bierzmowania. Dzieje się tak zazwyczaj w przypadku wystąpienia tzw. poważnej niedogodności. Oznacza to sytuacje, w których przyjęcie sakramentu przed ślubem byłoby niezwykle trudne lub wręcz niemożliwe do zrealizowania bez znaczących przeszkód. Przykłady takich sytuacji mogą obejmować:
- Poważna choroba jednego z narzeczonych, która uniemożliwia udział w kursie lub uroczystości bierzmowania.
- Podeszły wiek, który wiąże się z trudnościami w uczestnictwie w zajęciach lub dalszym przygotowaniu.
- Nagły wyjazd za granicę, który uniemożliwia ukończenie kursu w przewidzianym terminie.
- Inne, równie ważne i uzasadnione powody, które proboszcz ocenia indywidualnie.
W takich przypadkach proboszcz może wyrazić zgodę na ślub, często stawiając warunek przyjęcia bierzmowania w najbliższym możliwym terminie po ślubie.
Pojęcie "poważnej niedogodności" jest interpretowane przez duszpasterzy indywidualnie, w zależności od konkretnych okoliczności. Nie chodzi tu o zwykłe lenistwo czy brak chęci, ale o realne przeszkody. Przykłady, które mogą być brane pod uwagę, to wspomniana już choroba, która wymaga długotrwałego leczenia lub uniemożliwia opuszczenie domu. Podobnie, podeszły wiek może stanowić przeszkodę, jeśli wiąże się ze znacznym osłabieniem fizycznym lub psychicznym. Również sytuacje losowe, jak nagły wyjazd za granicę związany z pracą lub sytuacją rodzinną, mogą być uznane za poważną niedogodność. Kluczowa jest szczera rozmowa z proboszczem i przedstawienie mu swojej sytuacji.
W niektórych, bardziej skomplikowanych lub nietypowych sytuacjach, gdy proboszcz parafii nie może samodzielnie podjąć decyzji lub gdy okoliczności są szczególnie wyjątkowe, może być wymagana dyspensa od biskupa diecezjalnego. Dyspensa jest formalnym zwolnieniem z obowiązku prawnego na mocy władzy biskupiej. W kontekście braku bierzmowania przed ślubem, dyspensa od biskupa może być potrzebna, jeśli sytuacja narusza przepisy prawa kanonicznego w sposób wymagający jego interwencji. Jest to jednak rozwiązanie stosowane rzadziej i zazwyczaj w przypadkach, gdy standardowe procedury nie znajdują zastosowania.
Oto lista standardowych dokumentów, które są zazwyczaj wymagane do zawarcia ślubu kościelnego w Polsce:
- Dowody osobiste narzeczonych do wglądu.
- Metryki chrztu nie starsze niż 6 miesięcy od daty wydania. Są one potrzebne do potwierdzenia, że narzeczeni zostali ochrzczeni.
- Świadectwa bierzmowania jeśli sakrament bierzmowania został przyjęty.
- Zaświadczenie o ukończeniu nauk przedmałżeńskich potwierdza odbycie kursu przygotowującego do życia małżeńskiego.
- Zaświadczenie z Urzędu Stanu Cywilnego (USC) wymagane do tzw. ślubu konkordatowego, potwierdza możliwość zawarcia małżeństwa cywilnego.
Warto zawsze skontaktować się z własną parafią, ponieważ wymagania mogą się nieznacznie różnić w zależności od diecezji.
Jeśli zgubiłeś swoje świadectwo bierzmowania, nie ma powodu do paniki. Najlepszym rozwiązaniem jest skontaktowanie się z parafią, w której przyjąłeś sakrament bierzmowania. Tamtejsza kancelaria parafialna powinna być w stanie wydać duplikat świadectwa. Jeśli nie pamiętasz dokładnej parafii lub jest ona już nieistniejąca, warto zwrócić się do kurii diecezjalnej właściwej dla miejsca, w którym przyjąłeś bierzmowanie. Kuria posiada archiwa i może pomóc w odnalezieniu potrzebnych informacji lub wydaniu odpowiedniego dokumentu.
Procedura licencji w przypadku ślubu w innej parafii niż parafia zamieszkania narzeczonych jest standardowym elementem przygotowań. Licencja, zwana również "zezwoleniem na ślub poza własną parafią", jest dokumentem wystawianym przez proboszcza parafii narzeczonego (lub narzeczonej), który potwierdza, że narzeczeni mogą zawrzeć małżeństwo w innej parafii. W ramach tej procedury weryfikowane są wszystkie niezbędne dokumenty, w tym właśnie świadectwo bierzmowania. Parafianin udaje się do swojego proboszcza z kompletem dokumentów, a po ich sprawdzeniu i uzupełnieniu, proboszcz wystawia licencję, którą następnie należy dostarczyć do parafii, w której odbędzie się ceremonia ślubna. Wszystkie formalności, w tym potwierdzenie braku przeszkód do zawarcia małżeństwa i przyjęcia sakramentów, są więc weryfikowane.
Podsumowując, bierzmowanie nie jest przeszkodą do zawarcia ważnego sakramentu małżeństwa. Jest ono natomiast ważnym elementem dojrzałości chrześcijańskiej, który Kościół gorąco zaleca jako przygotowanie do życia w małżeństwie. Nawet jeśli z różnych powodów sakrament ten nie został przyjęty wcześniej, istnieją ścieżki jego uzupełnienia, takie jak kursy dla dorosłych, które pozwalają na świadome i pełne przeżywanie zarówno bierzmowania, jak i przyszłego małżeństwa. Jest to szansa na pogłębienie wiary i umocnienie się w darach Ducha Świętego na drodze wspólnego życia.
